‘World Class Rapid Digitization of Cultural Heritage’
29juni

Cartografie

Ik weet nog goed dat enige tijd geleden een aantal bijzondere atlassen bij Picturae in huis waren om voor het Scheepvaartmuseum te digitaliseren. Het was een eer om de atlassen van dichtbij te aanschouwen, het waren namelijk niet de minste werken: de atlas van Ptolemeus (1482), Barentsz. (1595), Waghenaer (1596/97) en van De atlas van Ptolemeus (1482), Barentsz. (1595) en Waghenaer (1596/97).

Joan Blaeu, Toonneel der steden van 's Konings Nederlanden; met hare beschrijvingen. Amsterdam: Joan Blaeu, 1649.
Het Scheepvaartmuseum

In de zeventiende eeuw kende de cartografie in Nederland een grote bloei. Nederlandse cartografen domineerden de Europese markt bijna volkomen. Hoogtepunten uit deze periode zijn de atlassen van Blaeu en Mercator. Maar ook voor de zeventiende eeuw zijn er atlassen gemaakt, deze waren met name gebaseerd op het klassieke werk van Ptolemeus. Inmiddels is het digitaliseringsproject afgerond en zijn de atlassen in het Scheepvaartmuseum te zien in een nieuwe tijdelijke opstelling in het museum in Amsterdam, De Atlassen. Ook kunnen de bezoekers middels touch screens door de opnames van de atlassen bladeren.

Met name de atlassen van Mercator hebben indruk op mij gemaakt. Mercator was een Vlaamse cartograaf, instrumentmaker en graveur, die al tijdens zijn leven als de "Ptolemaeus van zijn tijd" beschouwd werd. Mercator zag zichzelf veel meer als een wetenschappelijk kosmograaf, dan als iemand die met het maken en verkopen van kaarten zijn brood moest verdienen. Hij introduceerde het woord atlas. Dit woord omvatte destijds alle kaarten van de kosmos; dus van zowel het heelal als de aarde.

Behalve de Atlas van Mercator (1630) is ook Literarum Latinarum, quas italicas, cursoriasque vocant, scribendarum ratio (1540) in het bezit van het Scheepvaartmuseum. Dit is een boek over het cursieve schrift. Mercator was de eerste die het cursieve schrift ‘italic’ op landkaarten toepaste. Dit verfraaide het kaartbeeld zodanig, dat het tot in de negentiende eeuw gebruikelijk is gebleven plaatsnamen op kaarten cursief te schrijven.

Vera Weterings

Voor meer informatie over Het Scheepvaartmuseum en de tentoonstelling zie www.hetscheepvaartmuseum.nl.

Picturae digitaliseerde deze atlassen voor het Scheepvaartmuseum, zie voor meer informatie het projectartikel.